گفت : " اى ابىذرّ ، چيست ما را كه مرگ را كراهت داريم ؟ " فرمود : " براى اين‌كه شما تعمير كرديد دنيا را و خراب كرديد آخرت را ، پس كراهت داريد كه منتقل شويد از آبادان به سوى خرابه . " پس گفت به او : " چگونه مىبينى وارد شدن ما را بر خدا ؟ " فرمود : " اما نيكوكاران از شما مثل غايب وارد شود بر اهلش ؛ و اما بدكار از شما مثل بندهء گريزانى كه برگردانده شود به سوى مولايش . " گفت : " پس چگونه مىبينى حال ما را پيش خدا ؟ " فرمود : " عرضه داريد اعمال خود را بر قرآن ، همانا خداوند مىفرمايد : « همانا نيكويان در نعمت‌ها هستند ، و همانا بدان در جهنم‌اند » . " حضرت فرمود : آن مرد گفت : " پس كجاست رحمت خدا ؟ " گفت : " رحمت خدا نزديك است به نيكوكاران " » . « فرمود حضرت صادق عليه السلام : و نوشت مردى به سوى ابىذرّ ، رَضِىَ اللَّه عَنْه : " اى اباذَرّ ، تحفه اى بفرست مرا به چيزى از علم . " پس نوشت به او : " همانا علم بسيار است ؛ و ليكن اگر بتوانى بدى نكنى به كسى كه دوست دارى او را ، بكن . " گفت آن مرد به او : " آيا ديدى كسى را كه بدى كند به كسى كه دوست مىدارد او را ! " پس فرمود به او : " آرى ، نفس تو دوست‌ترين نفس‌هاست به تو ، پس وقتى كه تو عصيان خدا كنى بدى كردى به سوى او " » . شرح : بدان‌كه مردم در كراهت داشتن موت و ترس از آن بسيار مختلف هستند و مبادى كراهت آنها مختلف است . و آنچه را كه حضرت ابىذرّ - رضوان اللَّه تعالى عليه - بيان فرمودند حال متوسطان است ؛ و ما اجمالًا حال ناقصين و كاملين را بيان مىنماييم . پس ، بايد دانست كه كراهت ما مردن را و خوف ما ناقصان از آن ، براى نكته‌اى است كه پيش از اين در شرح بعضى احاديث بدان اشاره نموديم . « 1 » و آن اين است كه انسان به حسب فطرت خداداد و جبلّت اصلى ، حبّ بقا و حيات دارد [ و ] متنفر است از فنا و ممات . و اين متعلق است به بقاى مطلق و حيات دائمى سرمدى ؛ يعنى بقايى كه در آن فنا

--> ( 1 ) - ر . ك : صفحه 137 - 138 .